بسیاری از ایرانیانی که در انگلستان زندگی میکنند، همچنان در ایران نیز ملک، حساب بانکی، سهام یا دارایی خانوادگی دارند. بعضی از آنها پیش از مهاجرت، وصیتنامهای در ایران تنظیم کردهاند و نگران اعتبار وصیتنامه ایرانی در انگلستان هستند.
اما آیا وصیتنامهای که در ایران نوشته و امضا شده، در انگلستان هم اعتبار دارد؟ آیا ترجمه رسمی آن برای بانک یا دادگاه کافی است؟ اگر شخصی در هر دو کشور دارایی داشته باشد، قانون ایران اجرا میشود یا قانون انگلستان؟
پاسخ کوتاه این است که وصیتنامه ایرانی ممکن است در انگلستان به رسمیت شناخته شود، اما این موضوع خودکار و قطعی نیست. اعتبار وصیتنامه ایرانی در انگلستان و نحوه اجرای وصیتنامه به این عوامل بستگی دارد:
- محل تنظیم وصیتنامه
- محل زندگی و اقامت شخص
- تابعیت او
- شکل امضای سند
- نوع داراییها
- متن خود وصیتنامه
به همین دلیل، داشتن یک وصیتنامه در ایران لزوماً به این معنا نیست که خانواده شما پس از فوت، بدون مشکل به اموالتان در انگلستان دسترسی پیدا خواهند کرد.
آیا وصیتنامه ایرانی در انگلستان معتبر است؟
بر اساس قانون انگلستان و ولز، وصیتنامهای که در خارج از کشور تنظیم شده است، ممکن است از نظر شکلی معتبر شناخته شود. مثل وقتی که هنگام تنظیم، با قانون محل تنظیم وصیتنامه، محل اقامت معمول شخص یا کشور تابعیت او مطابقت داشته باشد.
این اصل در قانون وصیتنامه بریتانیا مصوب سال ۱۹۶۳ پیشبینی شده است. بنابراین نمیتوان گفت هر وصیتنامهای که در ایران نوشته شده حتماً در انگلستان بیاعتبار است.
بااینحال، میان «معتبر بودن ظاهری وصیتنامه» و «قابل اجرا بودن تمام مفاد آن در انگلستان» تفاوت وجود دارد. ممکن است دادگاه یا اداره انحصار وراثت برای اطمینان از اعتبار سند به مدارک دیگری نیاز داشته باشد؛ از جمله:
- اصل وصیتنامه؛
- ترجمه معتبر انگلیسی؛
- مدارک مربوط به نحوه تنظیم و امضای وصیتنامه؛
- نظر کارشناس درباره قانون ایران؛
- اطلاعات مربوط به اقامت و تابعیت متوفی؛
- مدارک مربوط به اموال موجود در ایران و انگلستان.
در نتیجه، صرف ارائه یک ترجمه رسمی همیشه برای اجرای وصیتنامه در انگلستان کافی نیست.
تفاوت قوانین وصیتنامه در ایران و انگلستان چیست؟
قوانین ارث و وصیت در ایران و انگلستان تفاوتهای مهمی دارند. در انگلستان و ولز، فرد معمولاً آزادی بیشتری برای تعیین وارثان و نحوه تقسیم اموال خود دارد؛ هرچند در بعضی شرایط، اعضای خانواده یا اشخاص وابسته ممکن است بتوانند نسبت به ترکه ادعایی مطرح کنند.
برای تنظیم یک وصیتنامه معتبر در انگلستان و ولز، شخص معمولاً باید:
- حداقل ۱۸ سال داشته باشد؛
- وصیتنامه را با اراده و آگاهی کامل تنظیم کند؛
- سند را بهصورت کتبی آماده کند؛
- آن را در حضور دو شاهد امضا کند؛
- از دو شاهد بخواهد در حضور او سند را امضا کنند.
شاهد یا همسر شاهد نیز نباید از همان وصیتنامه مالی دریافت کند؛ در غیر این صورت ممکن است بخش مربوط به ارث او با مشکل روبهرو شود.
در ایران، قواعد مربوط به میزان قابل وصیت، سهم بعضی از وراث و شکل تنظیم وصیتنامه متفاوت است. همین تفاوتها ممکن است در پروندهای که به دو کشور ارتباط دارد، ابهام ایجاد کند.
برای مثال، ممکن است متنی که بر اساس قوانین ایران نوشته شده، وضعیت خانه، حساب بانکی یا سرمایهگذاریهای شخص در انگلستان را بهروشنی مشخص نکرده باشد. همچنین اصطلاحات و سمتهایی که در یک وصیتنامه ایرانی استفاده شدهاند، همیشه معادل حقوقی دقیقی در نظام انگلستان ندارند.
اگر در ایران و انگلستان دارایی داشته باشیم چه میشود؟
وجود اموال در دو کشور، رسیدگی به ارث را پیچیدهتر میکند. پس از فوت، ممکن است برای اموال موجود در انگلستان به طی کردن مراحل Probate نیاز باشد و همزمان برای اموال واقع در ایران نیز مراحل قانونی جداگانهای انجام شود.
Probate فرایندی است که طی آن، اختیار قانونی شخص مسئول برای اداره داراییهای متوفی مشخص میشود. این شخص ممکن است همان وصی یا Executor معرفیشده در وصیتنامه باشد.
صدور مجوز انحصار وراثت یا Probate در انگلستان لزوماً به این معنا نیست که آن مجوز مستقیماً برای انتقال ملک یا حساب بانکی در ایران نیز قابل استفاده خواهد بود. به همین ترتیب، گواهی انحصار وراثت صادرشده در ایران معمولاً بهتنهایی اختیار لازم برای اداره داراییهای موجود در انگلستان را ایجاد نمیکند.
بنابراین خانواده ممکن است ناچار شود در هر دو کشور اقدامات حقوقی جداگانهای انجام دهد و میان وکلای آشنا با قوانین ایران و انگلستان هماهنگی ایجاد کند.
آیا ترجمه رسمی وصیتنامه ایرانی کافی است؟
ترجمه معتبر معمولاً لازم است، اما ترجمه بهتنهایی اعتبار حقوقی یک وصیتنامه را ثابت نمیکند.
ترجمه فقط محتوای سند فارسی را به زبان انگلیسی منتقل میکند. دادگاه یا اداره Probate ممکن است علاوه بر ترجمه بخواهد بداند:
- وصیتنامه چگونه تنظیم شده است؟
- هنگام امضا چه کسانی حضور داشتهاند؟
- آیا سند مطابق قوانین قابلاعمال در زمان تنظیم بوده است؟
- آیا نسخه ارائهشده همان نسخه نهایی است؟
- آیا وصیتنامه دیگری پس از آن تنظیم شده است؟
- آیا وصیتنامه بعدی، وصیتنامه قبلی را لغو کرده است؟
هنگام درخواست Probate، معمولاً باید اصل وصیتنامه ارائه شود و تصویر یا فتوکپی آن کافی نیست. راهنمای رسمی درخواست Probate نیز بر ضرورت ارائه نسخه اصلی تأکید میکند. اگر اصل سند گم شده یا در اختیار یک مرجع خارجی باشد، ممکن است تشریفات و مدارک بیشتری لازم شود. اطلاعات بیشتر در راهنمای رسمی Probate موجود است.
بهتر است اصل وصیتنامه در محل امنی نگهداری شود و حداقل یک شخص قابل اعتماد یا وصی تعیینشده بداند که سند کجاست.
آیا میتوان یک وصیتنامه برای ایران و یک وصیتنامه برای انگلستان داشت؟
بله، در بعضی پروندهها ممکن است داشتن دو وصیتنامه جداگانه مناسب باشد: یکی برای اموال واقع در ایران و دیگری برای داراییهای موجود در انگلستان.
اما تنظیم دو وصیتنامه بدون هماهنگی حقوقی میتواند خطرناک باشد. بسیاری از وصیتنامهها بندی دارند که تمام وصیتنامههای قبلی را لغو میکند. اگر متن اسناد با دقت تنظیم نشده باشد، وصیتنامه جدید در یک کشور ممکن است ناخواسته وصیتنامه قبلی در کشور دیگر را نیز لغو کند.
دو وصیتنامه همچنین نباید درباره یک دارایی، دستورهای متناقض داشته باشند یا افراد متفاوتی را با اختیارات ناسازگار مسئول اداره همان اموال کنند.
بنابراین اگر تصمیم دارید برای داراییهای ایران و انگلستان وصیتنامههای جداگانه داشته باشید، لازم است متن دو سند با یکدیگر هماهنگ شود و محدوده اجرای هرکدام کاملاً روشن باشد.
اگر بدون وصیتنامه در انگلستان فوت کنیم چه اتفاقی میافتد؟
اگر شخصی بدون وصیتنامه معتبر فوت کند، اموال او بر اساس مقررات ارث بدون وصیت یا Intestacy Rules تقسیم میشود.
در این شرایط، خواستههای شفاهی متوفی یا تصور اعضای خانواده درباره اینکه «او دوست داشت اموالش به چه کسی برسد» معمولاً تعیینکننده نیست. قانون مشخص میکند چه کسانی وارث هستند و اموال با چه ترتیبی تقسیم میشود.
این مسئله میتواند برای خانوادههای ایرانی پیچیدهتر باشد؛ بهویژه اگر:
- ازدواج در ایران ثبت شده باشد؛
- ازدواج دوم یا فرزند از ازدواج قبلی وجود داشته باشد؛
- شریک زندگی شخص، همسر یا Civil Partner قانونی او نباشد؛
- بعضی از وراث در ایران زندگی کنند؛
- نام افراد در مدارک ایرانی و انگلیسی با املای متفاوت ثبت شده باشد؛
- بخشی از داراییها در ایران قرار داشته باشد؛
- میان اعضای خانواده درباره سهمالارث اختلاف وجود داشته باشد.
تنظیم وصیتنامه مناسب میتواند احتمال بسیاری از این اختلافات و هزینههای بعدی را کاهش دهد.
تکلیف مالیات بر ارث چه میشود؟
داشتن وصیتنامه بهخودیخود مالیات بر ارث را از بین نمیبرد. وضعیت مالیاتی به ارزش و نوع داراییها، محل قرار گرفتن آنها، معافیتهای قابل استفاده و شرایط اقامتی شخص بستگی دارد.
از ۶ آوریل ۲۰۲۵، قواعد بریتانیا درباره شمول داراییهای خارج از کشور تغییر کرده است. اکنون «اقامت بلندمدت در بریتانیا» میتواند در مشمول شدن اموال خارجی به مالیات بر ارث نقش داشته باشد. بر اساس راهنمای HMRC، شخصی که در ۲۰ سال گذشته دستکم ۱۰ سال مقیم مالیاتی بریتانیا بوده است، ممکن است برای این منظور مقیم بلندمدت شناخته شود و داراییهای خارج از بریتانیای او نیز تحت شرایطی مشمول مالیات بر ارث شوند. جزئیات این مقررات در راهنمای مالیات بر ارث برای مقیمان بلندمدت آمده است.
بنابراین تصور اینکه «چون ملک من در ایران است، به مقررات مالیاتی انگلستان ارتباطی ندارد» همیشه درست نیست. وضعیت هر شخص باید بهصورت جداگانه بررسی شود.
یک نمونه ساده
فرض کنید آقای رضایی پیش از مهاجرت، وصیتنامهای در ایران تنظیم کرده است. او اکنون در لندن خانه، حساب بانکی و سهام یک شرکت دارد و همچنان مالک ملکی در تهران است.
در وصیتنامه ایرانی فقط درباره ملک تهران صحبت شده و شخصی نیز بهعنوان مسئول پیگیری امور معرفی شده است؛ اما مشخص نیست این اختیار شامل اموال انگلستان هم میشود یا خیر.
پس از فوت آقای رضایی، خانواده او ممکن است با چند پرسش روبهرو شود:
- آیا وصیتنامه ایرانی برای اموال انگلستان هم قابل اجراست؟
- چه کسی حق درخواست Probate دارد؟
- آیا اصل وصیتنامه در دسترس است؟
- برای اثبات اعتبار سند به نظر کارشناس قانون ایران نیاز است؟
- آیا خانه لندن بر اساس وصیتنامه منتقل میشود یا مقررات ارث بدون وصیت؟
- آیا داراییهای ایران باید در محاسبات مالیات بر ارث بریتانیا اعلام شوند؟
- برای ملک تهران چه فرایند جداگانهای لازم است؟
اگر آقای رضایی پیش از فوت، وصیتنامهای هماهنگ با وضعیت داراییهای خود در هر دو کشور تنظیم کرده بود، پاسخ بسیاری از این پرسشها از ابتدا روشن میشد.
چه کسانی بیشتر به مشاوره حقوقی نیاز دارند؟
دولت بریتانیا نیز توصیه میکند افرادی که اموال خارج از کشور دارند یا محل زندگی دائمی آنها خارج از بریتانیاست، برای تنظیم وصیتنامه از مشاوره تخصصی استفاده کنند. این توصیه در راهنمای رسمی تنظیم وصیتنامه ذکر شده است.
مشاوره حقوقی بهخصوص برای افراد زیر اهمیت بیشتری دارد:
- ایرانیانی که در هر دو کشور ملک یا حساب بانکی دارند؛
- افرادی که وصیتنامهای قدیمی در ایران تنظیم کردهاند؛
- صاحبان شرکت یا کسبوکار؛
- کسانی که ازدواج دوم دارند؛
- افرادی که از ازدواجهای مختلف فرزند دارند؛
- زوجهایی که بدون ازدواج رسمی با هم زندگی میکنند؛
- کسانی که میخواهند برای فرزند زیر ۱۸ سال سرپرست تعیین کنند؛
- افرادی که قصد دارند سهم مشخصی به شخص یا مؤسسهای ببخشند؛
- کسانی که بعضی از اعضای خانواده آنها در ایران زندگی میکنند.
چه زمانی باید وصیتنامه را بررسی یا بهروزرسانی کنیم؟
وصیتنامه نباید سندی باشد که یک بار نوشته و برای همیشه فراموش شود. بهتر است پس از تغییرات مهم زندگی دوباره بررسی شود؛ از جمله:
- ازدواج یا طلاق؛
- تولد یا فرزندخواندگی فرزند؛
- خرید یا فروش ملک؛
- مهاجرت به انگلستان یا خروج از آن؛
- ایجاد کسبوکار؛
- فوت یکی از وارثان یا وصیها؛
- تغییر قابل توجه در ارزش داراییها؛
- تنظیم وصیتنامه جدید در ایران یا کشور دیگر.
همچنین بهتر است نامها در وصیتنامه با مدارک شناسایی هماهنگ باشند. اگر نام شما یا یکی از وراث در گذرنامه انگلیسی، شناسنامه ایرانی و اسناد مالکیت با املای متفاوت نوشته شده است، این تفاوت باید هنگام تنظیم سند در نظر گرفته شود.
پیش از تنظیم وصیتنامه چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
برای شروع، بهتر است فهرستی از داراییها و تعهدات خود تهیه کنید:
- املاک موجود در ایران و انگلستان؛
- حسابهای بانکی و سرمایهگذاریها؛
- سهام شرکتها و منافع تجاری؛
- بیمههای عمر و مستمریها؛
- بدهیها و وامها؛
- نام و مشخصات افرادی که میخواهید وارث باشند؛
- نام فرد یا افرادی که میخواهید بهعنوان Executor انتخاب کنید؛
- اطلاعات وصیتنامههای قبلی؛
- محل نگهداری اصل اسناد.
وجود این اطلاعات به وکیل کمک میکند تا ساختار مناسبتری برای وصیتنامه پیشنهاد کند. او میتواند احتمال ایجاد تعارض میان اسناد ایران و انگلستان کاهش یابد.
جمعبندی
وصیتنامهای که در ایران تنظیم شده ممکن است در انگلستان اعتبار داشته باشد، اما معتبر بودن و اجرای آن به عوامل مختلفی بستگی دارد. ترجمه رسمی نیز بهتنهایی تمام مشکلات حقوقی را حل نمیکند.
اگر در ایران و انگلستان دارایی دارید، بهترین کار این است که پیش از بروز مشکل، وضعیت وصیتنامهها و اموال خود را بررسی کنید. تنظیم یک وصیتنامه روشن و هماهنگ میتواند از سردرگمی، اختلاف خانوادگی، هزینههای اضافی و تأخیر در انتقال اموال جلوگیری کند.
من میتوانم شرایط شما، وصیتنامههای قبلی و داراییهایتان در انگلستان را بررسی کنم و در صورت نیاز، برای هماهنگی امور مربوط به ایران با کارشناسان و وکلای مرتبط همکاری داشته باشم.
هر پرونده شرایط خاص خود را دارد و مطالب این مقاله جایگزین مشاوره حقوقی متناسب با وضعیت شخصی شما نیست. برای بررسی دقیقتر موضوع میتوانید با من سارا سهرابی تماس بگیرید.